Domowe pająki potrafią wyczyścić mieszkanie z much skuteczniej niż niejedna lepka taśma. Żeby to wykorzystywać z głową, warto rozumieć, co dokładnie jedzą pająki domowe, jak polują i czego potrzebują, żeby w ogóle chciało im się zostać w naszym domu. W tym tekście krok po kroku rozebrany zostanie na czynniki pierwsze ich jadłospis, sposób polowania i kilka praktycznych konsekwencji dla osób, które nie mają nic przeciwko pajęczym lokatorom.

Co właściwie jedzą pająki domowe?

Pająki domowe to w ogromnej większości drapieżniki wyspecjalizowane w polowaniu na owady i inne drobne stawonogi. Nie interesują ich resztki jedzenia ze stołu, okruszki czy ludzkie jedzenie – to nie mrówki ani rybiki.

Najczęstsze ofiary pająków w domu to:

• muchy i muszki (także owocówki)
• komary i meszki
• mole spożywcze i odzieżowe
• mrówki (jeśli zdarzy się ich najazd)
• małe chrząszcze, pluskwiaki, skoczogonki
• inne, mniejsze pająki (kanibalizm w pełni wchodzi w grę)

Większość gatunków domowych nie jest wybredna – liczy się rozmiar ofiary i możliwość jej obezwładnienia. Pająk domowy nie rzuci się na muchę wielkości połowy swojego ciała, jeśli ma do wyboru kilka małych muszek. Mniejsze ofiary są bezpieczniejsze i szybsze do „zapakowania” w sieć.

Pająki nie piją „krwi” much w dosłownym sensie. Po ugryzieniu wstrzykują enzymy trawienne i zamieniają wnętrze ofiary w płynną „zupę”, którą potem wysysają. Na zewnątrz zostaje tylko wysuszona chitynowa skorupka.

Pająk nie „gryzie jedzenia” – pije strawione wnętrze ofiary. Stąd te charakterystyczne, wysuszone „łupinki” much w pajęczynach.

Pająki z siecią i bez sieci – dwa style życia i jedzenia

Domowe pająki można w uproszczeniu podzielić na dwie duże grupy pod kątem strategii żywienia: twórcy sieci i aktywni łowcy. To, co jedzą, w dużej mierze wynika z tego, jak polują.

Pająki tkające sieci – pasywne pułapki, aktywne wykańczanie

Najbardziej „klasyczne” pająki domowe to różne gatunki kątników i krewniaków, które budują większe lub mniejsze pajęczyny w rogach pokoi, za szafami, przy oknach. Ich dieta zależy od tego, co sama sieć jest w stanie zatrzymać.

Gęsta, „wełnista” pajęczyna łapie:

• powolne owady kruchej budowy (muchy, muszki, komary)
• owady osłabione – np. stare mole, zmęczone komary
• owady lecące „na światło”, wpadające w okna

Im większy pająk, tym większą może wytrzymać ofiarę, ale i tak większość menu to bardzo lekkie, latające drobiazgi. Pająk siedzi zwykle schowany, trzymając się sygnałowych nitek. Gdy coś wpada w sieć, dostaje sygnał drganiami, podbiega, błyskawicznie obwiązuje ofiarę i dopiero wtedy zadaje ukąszenie.

Ciekawostka: takie pająki często magazynują jedzenie. Zapakowane, unieruchomione ofiary wiszą w sieci nawet kilka dni, a pająk „podjada” je w różnych odstępach czasu. Dzięki temu przeżyje dłuższe okresy bez nowych much.

Pająki skaczące i biegające – domowi snajperzy

Druga grupa to pająki, które w domu rzadziej kojarzą się z klasyczną pajęczyną. Mowa o skakunach (Salticidae) i różnych szybko biegających gatunkach, które:

• nie budują widocznych, dużych sieci łownych
• aktywnie patrolują ściany, parapety, półki
• atakują z zaskoczenia, często skokiem

Ich menu jest trochę inne. Częściej polują na:

• małe muchówki siedzące na szybach
• mszyce i małe owady na roślinach doniczkowych
• inne drobne stawonogi kręcące się przy oknach

Takie pająki bardziej „wybierają” ofiary – potrafią obserwować, powoli podchodzić, ocenić dystans i dopiero wtedy skoczyć. Działa to zaskakująco precyzyjnie. Wbrew pozorom, to właśnie one potrafią najskuteczniej wyłapać pojedyncze irytujące muszki w pobliżu roślin czy owoców.

Jak pająki lokalizują i „przetwarzają” ofiarę?

Żeby zrozumieć sposób żywienia, warto wiedzieć, w jaki sposób pająk w ogóle ogarnia, że w pobliżu pojawiło się coś do zjedzenia.

Zmysły pająka: drgania, linie sygnałowe, wzrok

U pająków sieciowych główną rolę grają drgania pajęczyny. Każdy gatunek trochę inaczej rozpoznaje „wzór” drgań – inne robią mucha, inne spadający paproch, jeszcze inne ruchy przeciągu. Pająk nie biegnie do wszystkiego jak leci, bo to byłoby marnowanie energii.

Często sieć jest połączona z kryjówką jedną lub kilkoma grubszymi nićmi. Po nich pająk „czyta” drgania, siedząc spokojnie w kącie. Dzięki temu nie musi wystawiać się na widok potencjalnych drapieżników, a i tak wie, co dzieje się w sieci.

U pająków aktywnie polujących większą rolę odgrywa wzrok i wrażliwość na ruch. Skakuny słyną z bardzo dobrego widzenia – potrafią śledzić małą muchę na szybie i podejść pod odpowiednim kątem, by skoczyć z dużą precyzją. Dodatkowo wszystkie pająki mają czujniki drgań w szczecinkach na odnóżach, które wyczuwają ruch powietrza i podłoża.

W praktyce wygląda to tak: pająk lokalizuje ofiarę po drganiach / ruchu, szybko ocenia dystans i możliwość skutecznego ataku, a potem jednym, zdecydowanym ruchem przechodzi do unieruchomienia i obezwładnienia.

Od ukąszenia do „pajęczej zupy”

Proces jedzenia u pająka jest zawsze podobny, niezależnie od gatunku:

1. Unieruchomienie ofiary – pajęczyną, nogami lub kombinacją obu.
2. Ukąszenie i wstrzyknięcie jadu z enzymami trawiennymi.
3. Odczekanie, aż wnętrze ofiary rozpadnie się na płynną masę.
4. Wysysanie płynnych części przez otwór gębowy.

Na końcu zostaje sucha „łupinka” – tak zwana pustka pożywienia. W sieciach kątników często można zobaczyć całe „cmentarzysko” takich pozostałości: muchy, komary, czasem małe chrząszcze.

Pająki zjadają głównie białka i tłuszcze z wnętrza ofiar. Chitynowy pancerzyk jest w większości nieprzetwarzany i zostaje wyrzucony w formie tej właśnie wyschniętej skorupki.

Dorosły pająk domowy jest w stanie przeżyć nawet kilka tygodni bez świeżej ofiary, korzystając z zapasów i spowolnionego metabolizmu.

Ile jedzą pająki domowe i jak często polują?

Dla osób oswajających się z myślą, że pająk „mieszka” w rogu pokoju, zwykle ważne jest pytanie: czy one ciągle polują i „czają się” na wszystko, co się rusza? W praktyce jest znacznie spokojniej.

Domowe pająki są dość oszczędne energetycznie. Nie ruszają się bez potrzeby, nie gonią godzinami jednej muchy. Polowanie następuje głównie wtedy, gdy coś samo wpadnie w sieć lub podejdzie wystarczająco blisko.

Częstotliwość jedzenia zależy od:

• rozmiaru pająka – większy potrzebuje więcej energii
• dostępności ofiar – lato vs. środek zimy
• temperatury – w cieplejszych warunkach metabolizm przyspiesza

Przyjmuje się orientacyjnie, że domowy pająk średniej wielkości, mający dobrą, strategicznie położoną sieć (np. przy oknie) jest w stanie złapać kilka do kilkunastu much i muszek tygodniowo. W słabszych warunkach będzie żył na „pół-głodzie”, ale nadal da sobie radę.

Czego pająki domowe NIE jedzą – popularne mity

Wokół żywienia pająków narosło sporo mitów, często wynikających z obserwacji, którym dorobiono zbyt prostą interpretację. Warto parę z nich uporządkować.

• Nie jedzą kurzu – to, że siedzą w zakurzonym rogu, nie ma żadnego związku z ich dietą. Kurz jest dla nich tłem, nie jedzeniem.
• Nie żywią się resztkami jedzenia jak mrówki czy karaczany – nie poradzą sobie z suchym okruchem chleba ani plasterkiem kiełbasy.
• Nie polują na ludzi – ugryzienia pająków domowych zdarzają się ekstremalnie rzadko i zwykle w obronie własnej.
• Nie zjadają „świadomie” komarów z krwią człowieka – dla nich to po prostu kolejny owad o określonej wielkości, żadna „zemsta” za ugryzienia.

W praktyce jedyną realną grupą ich ofiar są małe owady i stawonogi, które można obezwładnić i „spłynnić” enzymami. Nic więcej nie wchodzi w grę.

Jak obecność pająków wpływa na domowy ekosystem?

Patrząc od strony osoby interesującej się domową przyrodą, warto zrozumieć, jak pająki „spinają” cały mały ekosystem mieszkania. To typowi regulatorzy populacji drobnych owadów.

Jeśli w domu lata dużo much, komarów czy moli, pająki mają używanie – ich sieci szybko się zapełniają. Gdy owadów jest mało, pająki rzadziej jedzą, część z nich po prostu nie przeżywa dłuższych okresów biedy. W ten sposób równoważą swoją liczebność z ilością dostępnego pokarmu.

Widać to zwłaszcza w mieszkaniach parterowych i domach przy ogrodach, gdzie latem przy otwartych oknach wpadają całe chmary muszek. Pająki rozstawione w rogach okien, pod parapetami i przy lampach potrafią wyłapać zauważalną część „nalotu”, często zanim domownicy w ogóle go zauważą.

Stabilna, niewielka populacja pająków w mieszkaniu działa jak cichy naturalny filtr na muchy, muszki i komary, bez stosowania chemii czy lepów.

Co z domowymi pająkami w praktyce – usuwać czy zostawiać?

Przy podejściu „hobbystycznym” do domowej przyrody zwykle dochodzi się do prostego układu: pająki mogą zostać, ale na sensownych warunkach. Z punktu widzenia żywienia oznacza to po prostu, że warto:

• zostawiać pojedyncze pająki w miejscach, gdzie rzeczywiście pojawiają się owady (przy oknach, w łazienkach, w pobliżu roślin)
• usuwać pajęczyny z miejsc, gdzie nie mają co jeść (środek gładkiej ściany, regularnie odkurzany korytarz)
• unikać chemii owadobójczej, jeśli już zdecydowano się „współpracować” z pajęczymi lokatorami

Dzięki temu pająki nie rozrastają się w niekontrolowany sposób – tam, gdzie nie ma jedzenia, po prostu nie opłaca się im siedzieć. Z kolei tam, gdzie jest stały przepływ much, pajęczyny potrafią zdziałać więcej niż niejedna pułapka na owady.

Rozumienie, co jedzą pająki domowe i jak polują, mocno zmienia perspektywę: z „obrzydliwego lokatora” stają się w praktyce dość wyspecjalizowanym, cichym sprzymierzeńcem w walce z komarami, muchami i molami. A to już materiał na zupełnie inne spojrzenie na ten sam kawałek pajęczyny w rogu pokoju.